Adına kayıtlı kümesin eşe bedelsiz bir şekilde tahsis edilmesi durumunda emsal kira bedeli ve emlak vergisi uygulaması hk.

T.C.

GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI

Eskişehir Defterdarlığı

Gelir Kanunları Grup Müdürlüğü

Sayı: E-73903997-175.01[4-2022/1]-77646 11.12.2023

Konu: Tapuda Kendi Adına Kayıtlı Kümesin Eşe Bedelsiz Bir Şekilde Tahsis Edilmesinde Emsal Kira Bedeli ve Emlak Vergisi Muafiyeti Hk.

İlgide kayıtlı özelge talep formunuzun incelenmesinden, tapuda adınıza kayıtlı kümes niteliğindeki taşınmazın eşiniz … tarafından hayvan işletmesi olarak kullanıldığı, ancak eşinizin faaliyeti nedeniyle gelir vergisinden muaf olduğu, söz konusu kümes için eşiniz ile aranızda herhangi bir kira kontratı düzenlenmediği ve eşinizden kira bedeli almadığınız belirtilerek, söz konusu kümese 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanununun 4 üncü maddesinin (h) fıkrası kapsamında emlak vergisi muafiyeti uygulanıp uygulanmayacağı hususunda görüş talep edildiği anlaşılmaktadır.

1319 sayılı Emlak Vergisi Kanununun 1 inci maddesinde, Türkiye sınırları içinde bulunan binaların bu Kanun hükümlerine göre bina vergisine tabi olduğu; 3 üncü maddesinde, bina vergisini, binanın maliki, varsa intifa hakkı sahibi, her ikisi de yoksa binaya malik gibi tasarruf edenlerin ödeyeceği; "Daimi muaflıklar" başlıklı 4 üncü maddesinin (h) fıkrasında ise kiraya verilmemek ve zirai istihsalde kullanılmak şartıyla makina ve alet depoları, zahire ambarları, samanlıklar, arabalıklar, ağıllar, ahırlar, kümesler, kurutma mahalleri, böcekhaneler, serler(seralar) ve benzeri binalarla, işçi ve bekçi bina, kulübe ve barakalarının daimi olarak bina vergisinden muaf olduğu hükme bağlanmıştır.

Diğer taraftan, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 52 nci maddesinin birinci fıkrasında, zirai faaliyetten doğan kazancın zirai kazanç olduğu hükme bağlanmış, ikinci fıkrasında ise zirai faaliyetin; arazide, deniz, göl ve nehirlerde, ekim, dikim, bakım, üretme, yetiştirme ve ıslah yollarıyla veyahut doğrudan doğruya tabiattan istifade etmek suretiyle nebat, orman, hayvan, balık ve bunların mahsullerinin istihsalini, avlanmasını, avcıları ve yetiştiricileri tarafından muhafazasını, taşınmasını, satılmasını veya bu mahsullerden sair bir şekilde faydalanılmasını ifade ettiği, aynı maddenin altıncı fıkrasında da yukarıda yazılı faaliyetlerin içinde yapıldığı işletmelerin zirai işletme olduğu belirtilmiştir.

Aynı Kanunun 53 üncü maddesinde, "Çiftçilerin elde ettikleri zirai kazançlar, bu Kanunun 94 üncü maddesine göre hasılatları üzerinden tevkifat yapılmak suretiyle vergilendirilir. 54 üncü maddede yazılı işletme büyüklüğü ölçülerini aşan çiftçiler ile bir biçerdövere veya bu mahiyetteki bir motorlu araca veya on yaşına kadar ikiden fazla traktöre sahip olan çiftçilerin kazançları gerçek usulde (zirai işletme hesabı veya diledikleri takdirde bilanço esasına göre) tespit olunarak vergilendirilir. Kazançları gerçek usulde vergilendirilmeyen çiftçiler bu kazançları için beyanname vermezler.

...

Kazançları gerçek usulde vergilendirilmeyen çiftçiler, yazılı olarak vergi dairesinden istemde bulunmaları halinde izleyen vergilendirme dönemi başından, işe yeni başlayanlar, işe başlama tarihinden itibaren gerçek usule geçebilirler. 54 üncü maddede yazılı ölçüleri aşanlar müteakip vergilendirme dönemi başından itibaren gerçek usulde; gerçek usule tabi olanlardan bu ölçülerin altında kalanlar müteakip vergilendirme dönemi başından itibaren hasılatları üzerinden tevkifat yapılmak suretiyle vergilendirilirler." hükmü yer almaktadır.

Yine aynı Kanunun 54 üncü maddesinde, zirai kazancın gerçek usulde tespiti bakımından bir takvim yılı içinde dikkate alınacak işletme büyüklüğü ölçüleri belirlenmiştir. Buna göre söz konusu maddenin (A) bendinin 24 üncü grubunda, küçükbaş hayvanlarda işletme büyüklüğü ölçüsü, 750 adet hayvan (Bir yaşından küçük küçükbaş hayvanlar ile kümes hayvanları hariç) olarak tespit edilmiştir.

Mezkur Kanunun 70 inci maddesinin birinci fıkrasında, maddede sayılan mal ve hakların sahipleri, mutasarrıfları, zilyedleri, irtifak ve intifa hakkı sahipleri veya kiracıları tarafından kiraya verilmesinden elde edilen iratların gayrimenkul sermaye iradı olduğu hükme bağlanmış; 73 üncü maddesinin birinci fıkrasında ise "Kiraya verilen mal ve hakların kira bedelleri emsal kira bedelinden düşük olamaz. Bedelsiz olarak başkalarının intifaına bırakılan mal ve hakların emsal kira bedeli, bu mal ve hakların kirası sayılır. Bina ve arazide emsal kira bedeli, yetkili özel mercilerce veya mahkemelerce takdir veya tespit edilmiş kirası, bu suretle takdir veya tespit edilmiş kira mevcut değilse Vergi Usul Kanunu'na göre belirlenen vergi değerinin % 5'idir. Diğer mal ve haklarda emsal kira bedeli, bu mal ve haklarının maliyet bedelinin, bu bedel bilinmiyorsa, Vergi Usul Kanunu'nun servetlerin değerlendirilmesi hakkındaki hükümlerine göre belli edilen değerlerinin % 10'udur." hükmüne yer verilmiştir.

Anılan Kanunun 94 üncü maddesinin birinci fıkrasında ise kamu idare ve müesseseleri, iktisadî kamu müesseseleri, sair kurumlar, ticaret şirketleri, iş ortaklıkları, dernekler, vakıflar, dernek ve vakıfların iktisadî işletmeleri, kooperatifler, yatırım fonu yönetenler, gerçek gelirlerini beyan etmeye mecbur olan ticaret ve serbest meslek erbabı, zirai kazançlarını bilânço veya ziraî işletme hesabı esasına göre tespit eden çiftçilerin maddede bentler halinde sayılan ödemeleri (avans olarak ödenenler dâhil) nakden veya hesaben yaptıkları sırada, istihkak sahiplerinin gelir vergilerine mahsuben tevkifat yapmaları gerektiği hükmü yer almış olup, aynı fıkranın (5) numaralı bendinin (a) bendinde ise, "70 inci maddede yazılı mal ve hakların kiralanması karşılığı yapılan ödemelerden" (2009/14592 sayılı B.K.K. ile % 20) tevkifat yapılacağı hüküm altına alınmıştır.

Adı geçen Kanunun 96 ncı maddesinde de, vergi tevkifatının 94 üncü madde kapsamına giren nakden veya hesaben yapılan ödemelere uygulanacağı, bu maddede geçen hesaben ödeme deyiminin vergi tevkifatına tabi kazanç ve iratları ödeyenleri istihkak sahiplerine karşı borçlu durumda gösteren her türlü kayıt ve işlemleri ifade ettiği, vergi tevkifatının; ücretler dışında kalan ödemelerde gayrisafi tutarlar üzerinden yapılacağı, kesilmesi gereken verginin ödemeyi yapan tarafından üstlenilmesi halinde bu verginin, bilfiil ödenen miktar ile ödemeyi yapanın yüklendiği verginin toplamı üzerinden hesaplanacağı yönünde hükümlere yer verilmiştir.

Zirai kazançları gerçek usulde vergilendirilmeyen bir başka ifade ile hasılatları üzerinden tevkifat yapılmak suretiyle vergilendirilen çiftçiler, mezkur Kanunun 94 üncü maddesinin birinci fıkrası kapsamında tevkifat yükümlüleri arasında sayılmamıştır.

Diğer taraftan, anılan Kanunun 86 ncı maddesinin birinci fıkrasının (1) numaralı bendinin (d) alt bendinde de; bir takvim yılı içinde elde edilen ve toplamı ilgili yıl için belirlenen tutarı (2022 yılı için 3.800 TL, 2023 yılı için 8.400 TL) aşmayan, tevkifat ve istisna uygulamasına konu olmayan menkul ve gayrimenkul sermaye iratları için yıllık beyanname verilmeyeceği, diğer gelirler için beyanname verilmesi halinde bu gelirlerin beyannameye dâhil edilmeyeceği belirtilmiştir.

Yukarıda yer alan hükümler ve yapılan açıklamalar çerçevesinde, kümes hayvanlarının yetiştirilmesi ve yetiştirilen tavuklardan elde edilen yumurtalar ile belirli bir olgunluğa gelen tavukların satılması faaliyeti neticesinde elde edilecek kazanç; zirai kazanç olup, Gelir Vergisi Kanununun 54 üncü maddesi uyarınca kümes hayvanları ile ilgili işletme büyüklüğü ölçüsü belirlenmediğinden, eşinizce yürütüleceği belirtilen; kümes hayvanlarının yetiştirilmesi ve yetiştirilen tavuklardan elde edilen yumurtalar ile belirli bir olgunluğa gelen tavukların satılması faaliyetinden elde edilen kazancın, anılan Kanunun 94 üncü maddesine göre hasılat üzerinden tevkifat yapılmak suretiyle vergilendirilmesi gerekmektedir.

Öte yandan, mülkiyetinizde bulunan ve eşiniz adına düzenlenen işletme tescil belgesi ile hayvan işletmesi olarak kullanılan kümesin, eşinizin işletmesinin kullanımına bedelsiz olarak bırakılması nedeni ile mezkûr Kanunun 73 üncü maddesi hükmüne göre emsal kira bedeli hesaplanması ve hesaplanacak emsal kira bedelinin ilgili yıl için belirlenen tutarı (2022 yılı için 3.800 TL, 2023 yılı için 8.400 TL) aşması halinde ise tarafınızca, gayrimenkul sermaye iradı olarak aynı Kanunun 86 ncı maddesine göre yıllık beyanname ile beyan edilmesi gerekmektedir. Ayrıca bu husus, 1319 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (h) bendinde yer alan muafiyetten yararlanma şartı olan kiraya verilmeme şartının ihlali sayılacağından, söz konusu kümesin emlak vergisinden muaf tutulması mümkün değildir.

Bilgi edinilmesini rica ederim.

(*) Bu Özelge 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 413.maddesine dayanılarak verilmiştir.

(**) İnceleme, yargı ya da uzlaşmada olduğu halde bu konuya ilişkin olarak yanlış bilgi verilmiş ise bu özelge geçersizdir.

(***) Talebiniz üzerine tayin edilmiş olan bu özelgeye uygun işlem yapmanız hâlinde, bu fiilleriniz dolayısıyla vergi tarh edilmesi icap ederse, tarafınıza vergi cezası kesilmeyecek ve tarh edilen vergi için gecikme faizi hesaplanmayacaktır.